Ooohbservatie: Des Hommes et des Dieux

Een ooohbserverende blik

In 1993 leefde er een groepje Franse monniken in het Atlasgebergte. Ondanks het verschil in religie zijn ze verweven met de lokale moslimbevolking, die dankbaar van hun barmhartigheid gebruik maakt. Maar dan komt er van buitenaf druk te staan op deze idyllische verstandhouding. Terroristen hebben het op buitenlanders gemunt en trekken moordend door stad en land. Nu, meer dan tien jaar later, is er een film gemaakt over deze monniken en de belangrijke beslissing die ze moesten nemen. Het is niet alleen inhoudelijk een cruciaal punt, maar ook filmisch gezien vormt het nemen van de beslissing een opvallende scène. Mocht u Des Hommes et des Deux nog niet bewonderd hebben dan willen wij u, bij deze, waarschuwen dat dit artikel belangrijke informatie bevat over de film en het verhaal.

De monniken zitten met z’n allen rond de tafel, zoals ze al talloze keren rond de tafel hebben gezeten. Maar vandaag is anders. Ze hebben het er al zo vaak over gehad. Nu is het tijd om een beslissing te nemen. Met de recente ontwikkelingen kunnen ze het simpelweg niet langer uitstellen, dat weten ze allemaal. Dus daar zitten ze dan, met z’n allen rond de tafel.

Sinds de moord op de Kroaten is er veel gebeurd. Het geweld dat buiten de kloostermuren oplaaide vond zijn weg naar het klooster waar medische hulp werd gezocht door de verschillende partijen evenals de onschuldige burgers. De vraag die de kloosterlingen bezig hield bleef echter dezelfde; blijven we of gaan we weg?

Uiteindelijk zitten de monniken voor de derde keer met z’n allen rond de tafel om de situatie te bespreken en de vraag, definitief, te beantwoorden. Christian (Lambert Wilson) vertelt over de post die het klooster heeft gekregen terwijl de camera langzaam op hem inzoomt. Een opvallend gegeven. In de twee voorafgaande besprekingen aan dezelfde tafel had de camera alleen geobserveerd (ziet u het fragment onderaan dit artikel, red.). Net zoals hij de rest van de film had gedaan. De camera was op de achtergrond aanwezig zodat we de hele tafel konden bestuderen. De verschillende monniken waren wel in beeld maar zelden alleen. De buurman, ongeacht of die iets aan het geheel toe te voegen had, vergezelde de monnik in kwestie. Het gemeenschapsgevoel was in de vorige twee gesprekken overheersend.

Zeker in het eerste gesprek waren de monniken, behalve Christian, het geheel met elkaar eens. Het leger was langs gekomen om het klooster bescherming aan te bieden; het recente incident met de Kroaten was immers dicht in de buurt geweest. Christian had meteen resoluut geweigerd. Hij wilde niets met een corrupt regime te maken hebben ook al waren er rebellen die het op buitenlanders gericht hadden actief in de regio. Zijn medebroeders waren het echter niet met de gang van zaken eens. Er had eerst overlegd moeten worden. Ze hadden als groep over het aanbod moeten beslissen. Het standpunt over al dan niet banden hebben met een corrupt regime deed er niet eens meer toe. Het proces was verkeerd geweest.

Nu, bij de derde bijeenkomst over de kwestie, ging het daar al lang niet meer over. Ze hadden allemaal hun gedachten uitgesproken over het blijven of gaan. Behalve Amedee (Jacques Herlin) en Christian, die het daar te vroeg voor vonden. Daarna was er een tijd van bezinning geweest. De groep werd weer herinnerd aan de verbondenheid met de gemeenschap maar er was vooral ook een moment van bezinning over de eigen roeping. Zoals de cameravoering al deed vermoeden was nu het moment gekomen waarop alle broeders hun eigen, persoonlijke, beslissing moesten nemen over het vraagstuk. Het was immers een, bijna zekere, kwestie van leven en dood en daar was elke broeder zelf verantwoordelijk voor.

Deze breuk met de overheersende camerastijl wordt de rest van de scène doorgevoerd. Christian vraagt aan zijn broeders of ze willen blijven of gaan. Eén voor één geven ze antwoord. Even hebben ze het scherm voor zichzelf terwijl ze hun beslissing toelichten. De camera gaat van de ene naar de andere monnik in schijnbaar willekeurige volgorde zonder dat er kijklijnen aangehouden worden. Ook dit is een breuk met eerdere scènes. Dit geeft de kijker een onbehaaglijk gevoel omdat de, wellicht analytisch onbekende maar gevoelsmatig onontkoombare 180-gradenlijn, wordt overschreden. Hierdoor is de kijker als het ware zijn verankering in de kamer kwijt, wat de aandacht verder richt op het onomkeerbare belang van de scène in de film.

Deze scène is een prachtig voorbeeld waarbij de cameravoering het verhaal complimenteert in een film die afsluit met een scène die zo uit een film van Theo Angelopoulos zou kunnen komen. Mocht u nog twijfelen, Des Hommes et Des Deux is zeker het bekijken waard!

Hier ziet u een van de eerdere gesprekken:

Plaats uw reactie