Inception

Surrealisme op enorme schaal?

Nolans nieuwste is niet de eerste film die zich bezighoudt met het onderbewuste en in het bijzonder de connectie met dromen. Gedurende de 20e eeuw heeft het fenomeen ‘droom’ een eindeloze stroom aan films opgeleverd; het is dan ook iets dat iedereen vrijwel elke nacht mee maakt. Freud mag dan wat meer licht geschenen hebben op de kwestie dat dromen ontstaan uit het onderbewuste en dagelijke activiteiten, het blijft mysterieus en iets onnavolgbaars. Waarom dromen we wat we dromen? Wat zijn de prikkels? Wanneer komt er iets boven drijven wanneer we dat helemaal niet verwachten? Nolan houdt zich minder bezig met de filosofie van de droom, maar gebruikt deze juist om in een wereld te duiken waar volstrekt andere regels gelden: ruimte, tijd en beweging zijn niet wat ze in de realiteit zijn. Deze logica wordt makkelijk geaccepteerd, omdat iedereen weet dat dit in dromen anders kan zijn, maar het gevoel van de herontdekking hiervan brengt enorm veel plezier.



Inception gaat dus meer meer om de puzzel dan om het mysterie van de droom. Waar iemand als Lynch juist het onbegrijpelijke van de droom benadrukt en het mysterie ervan met al zijn hopen en angsten in een uiterst surrealistische vorm giet, daar gebruikt Nolan juist een perfect volgbare set van regels die ook nog eens perfect aan de kijker uitgelegd worden. Het zijn twee volstrekt tegenovergestelde filmmakers, waar de één juist het onbegrijpelijke wil onderzoeken gebruikt de andere het als een springplank in een universum waar totale vrijheid heerst omdat in een droom alles mogelijk is. Het verschil tussen extreem surrealisme en een zomer blockbuster, maar dit thema zullen we in deze vorm niet snel meer zien in een 200 miljoen kostende film. Nolan verdient daarom ook op grond daarvan een groot compliment, en het droomuniversum fascineert vanaf de eerste minuut.

Zoals aangegeven draait het, net als in Memento en The Prestige, om de puzzel. Ditmaal echter nog een stuk extremer, want waar Memento puur draaide om het narratief en The Prestige om één twist zijn er bij Inception letterlijk meerdere lagen. Leonardo DiCaprio speelt namelijk Cobb, die gespecialiseerd is in het infiltreren van de dromen van anderen door ingewikkelde apparatuur, meestal om iets te stelen. Een klant vraagt echter aan hem of hij Inception kan uitvoeren, iets wat meerderen voor onmogelijk verklaren. Het is het omgekeerde wat Cobb normaal gesproken doet: het implementeren van een idee in het brein van het doelwit. Om dit te realiseren moet Cobb verder gaan dan normaal: een droom in een droom in een droom, drie lagen waar allemaal verschillende regels van tijd gelden. Wat in de ene droom vijf minuten is, is in de andere een uur. Dit gegeven wordt uitstekend gebruikt om de spanning op te voeren, en de intensiteit van begin tot eind te bewaren.

Het is wel jammer dat het doel van Inception is om een klant een betere concurrentiepositie te bezorgen. Wellicht passend in de omgeving waarin Cobb terecht is gekomen, maar de eindeloze fascinatie voor dromen op deze manier te gebruiken, stimuleert niet echt. Aan de andere kant sluit deze context wel weer aan op wat het hart en de emotionele kant van Cobb en de film is. Hij heeft namelijk iets meegemaakt in het droomuniversum wat hem steeds weer achtervolgt als hij in een droom van anderen verkeert. Het is hetgene wat hem belemmert in zijn werk en mogelijk zelfs de andere personen in gevaar kan brengen. Zijn aura van schuld en verdriet past ook naadloos bij de hoofdpersonages die doorgaans in Nolans films voorkomen: van Batman in The Dark Knight tot Leonard in Memento. Het is een sterke acteerprestatie die aardig wat raakvlakken vertoont met DiCaprio’s acteerwerk in Shutter Island eerder dit jaar.

Het menselijke van de film rond Cobb verrijkt ook de droomsetting, omdat dan pas echt duidelijk wordt waartoe het werk van Cobb rondom het onderbewustzijn toe in staat is. Het is op die momenten dat nooit echt duidelijk is wat de realiteit is en wanneer we in een droom verkeren. De kijker wordt net als de personages in de film dan ook flink beetgenomen, maar naarmate de film vordert, wordt niet meer uitgelegd wat droom en wat realiteit is; richting het einde moet de kijker dat voor zichzelf uitmaken. Meerdere kijkbeurten zijn dus eigenlijk essentieel. De cast is uitstekend: Marion Cotillard voegt enorm veel intensiteit toe aan de scènes waarin ze voorkomt, Tom Hardy en Joseph Gordon-Levitt zijn de meer luchtige partners van Cobb die voor wat verlichting zorgen, ook al is die spaarzaam. Een speciale vermelding gaat uit naar Ellen Page, haar personage wordt het meest ontwikkeld naast dat van Cobb. Zij weet wat hij doormaakt, maar ook dat hij een gevaar voor de anderen kan vormen. Daarmee is ze zowel zijn steun als zijn criticus. Het is moedig van Nolan dat hij voor een sterk vrouwelijk persoange iemand gekozen heeft die op het eerste moment niet zo sterk lijkt. Ellen Page betaalt hem dat dik terug.

Er kunnen voldoende minpunten aangedragen worden, zoals dat de filosofische kant van de droom te oppervlakkig is, de actie te warrig, en dat de handeling van ‘inception’ een vrij banaal doel heeft. Ook het gegeven dat in een droom alles mogelijk is, maar dat de actie en veel van wat er gebeurt toch vrij conventioneel is, is allemaal prima verdedigbare kritiek. Daar krijg je echter de meest verfrissende en originele blockbuster in jaren voor terug; een film die wegen bewandelt die je in deze tijd van reboots en remakes eigenlijk niet voor mogelijk zou houden. Dat het script buitengewoon gelaagd is, ontzettend inventief in elkaar zit en meerdere kijkbeurten aanspoort, komt daar nog eens bij. Naast het emotionele aspect van de film en de daarmee verbonden sterke acteerprestaties is dit een film die niemand mag missen. Je zou jezelf ernstig tekort doen.

Naam:

E-mail:

Uw e-mailadres wordt niet getoond.

Roept u maar...